Medycyna Sądowa Wczoraj, Dziś i Jutro

Początki medycyny sądowej w Polsce przypadają na okres średniowiecza i nie wyróżniają się specjalnie na tle Europy. Początkowo – w sądach przed wojewodą – docedowała liczba świadków, a nawet „sądy boże”. Według Statutu Wiślickiego i prawa Sejmu Toruńskiego (1333r.) spraw sądowych dochodził osobny komornik.

W XV wieku w Poznaniu i na początku XVI wieku w Toruniu i Gdańsku działają fizycy miejscy, którzy pełnią obowiązki lekarzy sądowych.

W XVI wieku ukazują się pierwsze prace drukowane (publikacje) autorów polskich z zakresu medycyny sądowej.

W roku 1586 dokonano sekcji zwłok króla Stefana Batorego, który zmarł nagle, a w roku 1696 skecjonowano zwłoki króla Jana Sobieskiego, stwierdzając chorobę nerek jako przyczynę śmierci.

W ustawach Zamoyskiego (1778r.) znajdują sie postanowienia dotyczące badania zwłok przez biegłych w sztuce lekarskiej, którymi w sprawa dzieciobójstwa mają być „białogłowy” znające się na prowadzeniu porodów.

W roku 1629r. datuje się jedna z najwcześniejszych w Europie – ekspertyza psychiatryczna w sprawie Krystyny Poniatowskiej, której proroctwa uznano za wytwór choroby psychicznej.

Komisja ustawodawcza powłona przez króla Stanisława Augusta (1750r.) postanawia wzywanie lekarzy znawców do badań sądowo-lekarskich; sam król zraniony przez konfedratów w czasie porwanai poddaje się oględzinom lekarskim.

W XVIII wieku ukazuje się obszerne dzieło Ludwika Perzyny pt. „Nauka cyrulicka krótko zebrana”, które zawiera odrębny dział poświęcony zagadnieniom sądowo-lekarskim, zatytuowany „Sposób urzędowych relacyi z wyprowadzonych wizyi, czyli oględzin cial ludzkich, to przez truciznę, to przez wypadek, czyli trafunek ta na koniec przez gwałt różnego rozbójstwa z tego świata zgładzonych lub też tylko pokalecznonych jeszcze żywych albo też już umarłych” (Kalisz 1793)

Pierwsza w Polsce katedra medycyny sądowej utworzona zostałą w 1804r. przy Uniwersytecie Jagiellońskim. Pierwszym profesorem medycyny sądowej w Uniwersytecie Warszawskim był Maurycy Wojde (od 1820r.), w Wilnie – Bergman (od 1832r.)

Powstawały pierwsze podręczniki medycyny sądowej polski autorów. Wart wymienienia jest cykl prac profesora Uniwersytetu Warszawskiego Andrzeja Janikowskigo „Zasady dochodzeń sądowo-lekarskich co do wątpliwości stanu zdrowia” (1845-1859r.); „Zasady dochodzeń sądowo-lekarskich w wypadkach uszkodzeń ciała” (1847r.); „Zasady dochodzeń sądowo-lekarskich w wypadkach śmierci”(1852r.); ”Zasady dochodzeń sądowo-lekarskich co do wieku, płci, funkcyi płciowych i tożsamości osób” (1859r.)

Do wybitniejszych profesorów medycyny sądowej XIX wieku w Polsce należeli Hechell (Kraków, zm. 1851r.), St. Jankowski (Kraków, zm. 1881r.), A. Janikowski (Warszawa, zm 1864r.) i Blumenstok-Halban (Kraków, zm. 1897r.)

Najwybitniejszym przedstawicielem polskiej medycyny sądowej w XX wieku był porfesor UJ Leon Wachholz (1867-1942), którego uważać należy za twórcę współczesnej polskiej szkoły medycyny sadowej o poziomie światowym. Jego podręczniki medycyny sądowej, psychopatologii sądowej i techniki sekcyjnej przez długie lata służyłu i służą pokoleniom młodzieży studenckiej, lekarzy, prawników. Badania doświadczalne nad oznaczeniem wieku na zwłokach (na podstawie precesu kostnienia główki kości ramiennej), nad zatruciem tlenkiem węgla (częściowo wspólnie z Włodzimierzem Sieradzkim) i nad utonięciem (częściowo wspólnie ze Stefanem Horoszkiewiczem) zapewniły polskiej medycynie sądowej poważne miejsce w piśmiennictwie światowym. Ze szkoły Wachholza wyszli profesorowi medycyny sądowej: Włodzimierz Sieradzaki (1870-1941r.), Stefan Horoszkiewicz (1874-1945r.) i Jan Olbrycht (1886-1968r.).

W latach 1928-1939 ukazywał się w Polsce specjalny kwartalnik, poświęcony medycnynie sądowej i naukom pokrewnym, pt. „Czasopismo sądowo-lekarskie.” Kontynuacją tego czasopisma po II wojnie światowej było Archiwum Medycyny Sądowej, Psychiatri Sądowej i Kryminologii, obecnie wychodzi ono pod nazwą Archiwum Medycyny Sądowej i Kryminologii.

Po II wojnie światowej, w związku z rozbudową szkolnictwa wyższego powstawały kolejne katedry i zakłady medycyny sądowej. Obecniej jest ich 11, należą one organizacyjnie do wydziałów lekarskich akademi medycznych.

Źródło: "Medycyna sądowa" pod redakcją B.Popielski, J.Kobiela, Warszawa 1972