Medycyna Sądowa Wczoraj, Dziś i Jutro

I tak pierwsze informacje pojawiają się już w Księgach Mojżeszowych i w Talamudzie gdzie omiawiane są m.in.: dziewictwo, zhańbienie, zboczenia płciowe („samocołóstwo i wszeteczeństwo nienatrualne”), oznaki dojrzałości płciowej, bezpłodnośc, nadpłodnienie, poroniene i uszkodzenie ciała oraz przepisy sanitarno-higienieczne.

W starożytnum Rzymie postanowienia „XII Tablic” (451-450 r. przed n.e.) dotyczą: oględzin zwłok osób zmarłych śmiercią gwałtowną, grzebania zwłok w obrębie miasta, opieki na małoletnimi i prawomocności urodzenia.

„Lex Cornelia” wydana za Sulli (138-87 przed n.e.) zwracała się przeciw lekarzom, stwiając na równi otrucie omyłkowe w czasie leczenia z otruciem rozmyślnym. „Lex Scantinia” rozróżnia pojęcia dzieciobójstwa ślubnego i nieślubnego dziecka, spędzenia płodu, zgwałcenia, samocołóstwa i kazirodztwa.

Ustawodawstwo cesarza Justyniana Wielkiego (483-565 r.) wprowadza po raz pierwszy pojęcie poczytalności umysłowo chorych oraz wprowadza obowiązek stwierdzenia przez położenie ciąży u kobiet skazanych na śmierć; położne były więc pierwszymi w świecie biegłymi sądowymi.

Historyk Swetoniusz Trankwillus, opisująć zabójstwo Juliusza Cezara (15.III.44 r. przed n.e.) przez spiskowców w senacie, wspomina o oględzinach jego zwłok dokonanych przez lekarza Antistiusza, który stwierdził na ciele zasztyletowano 23 rany, przy tym tylko jedną z nich miał uznać za śmiertelną.

Ustawy starogermańskie z VI wieku (m.in. „Lex Allemanorum”) wyznaczają kary za zabójstwo, dzieciobójstwo, spędzenie płodu i różne rodzaje uszkodzeń ciała (wyróżniono cztery stopnie: rany, stłuczenia, porażenia i kalectwo). Prawo normańskie przekazało państwu osądzanie przestępstw, co wymagało udowodnienia czynu, a więc i oględzin lekarskich.

Około 1248 roku wychodzi w Chinach, wspomniane na wstępie, pierwsze w świecie dzieło poświęcone zagadnieniom dzisiejszej medycyny sądowej, pod tytułem „sposób pomszczenia krzywd” („si yuen luh”). Dzieło to składa się z pięciu ksiąg, które zawierają nastęujące tematy:
1) ogólne badanie sądowo-lekarskie, obrażenia ciała i ich symulacja (to musiało być ciekawe), poronienia,
2) sposoby powstawania obrażeń, narzędzia i przeżyciowość obrażeń,
3) uduszenie i utopienie (o wysokoim poziomie wiedzy ówczesnej świadczy m.in. to, że już wówczas słusznie łączono utopienie z uduszeniem),
4) i 5) księga dotyczą trucizn i otrucia.
Dzieło to rozpowszechniane przez wiele wieków w Chinach (jak i wiele innych wnalazaków) nie było znane poza ich granicami.

We Włoszech w roku 1249 Hugo z Luki, lekarz miejski w Bolonii, został wyznaczony do wydawania orzeczeń sądowo-lekarskich i w tym celu zaprzysiężony.

We Francji Filip Piękny ustanowił w 1311r. chirurgów królewskich, którzy spełniali obowiązki lekarzy urzędowych. W tym czasie lekarze coraz częściej byli wzywani do sądów w charakterze „znawców”, a nawet zaprzysięgani na stałe jako tzw. medici fisici.

Pierwsza sekcja zwłok, o której wspominają źródła, wykonana została w 1402r. w Wiedniu. Pierwszym lekarzem, który w Europie oficjalnie wykonał sekcje zwłok (przedtem było to zakazane ze względów religijnych), był najprawdopodbniej znakomity chirurg francuski Ambroży Pare. W dziele swym pt. „Opera chirurgica” (1579) omówił on również zagadnienia sądowo-lekarskie: sporządzenie opinii lekarskiej dla sądu, obrażenia ciała, dziewictwo i różne rodzaje śmierci gwałtownej.

W roku 1598r. ukazało się pierwsze w Europie dzieło, kótre można uznać za podręcznik medycyny sądowej, pt. „De relationibus medicorum”, którego autorem był Fortunato Fidelis (z Palermo). W dziele swym m.in. słusznie stwierdził, że najczęstszą przyczyną nagłej śmierci bywa choroba serca. Omawia również błedy lekarskie i zagadnienia seksulane.

Paweł Zacchia (Włochy) był pierwszym, kótry wprowadził używaną do dziś nazwę „medycyna (sądowa) prawna” w dzie pt. „Questiones medico-legales” (1621r.) i dlatego jest nazywany ojcem medycyny sądowej.

Wynaleziona w 1663r. przez Bartholina i opracowana naukowo przez Schwammerdamma „próba płcuna” (stwierdzająca powietrzność płuc u noworodków, które oddychały) została po raz pierwszy zastosowana dla celów sądowych przez Schreyera w 1682r.

W końcu XVII i w XVIII wieku zaczyna się wprowadzać obowiązek wykonywnia sekcji zwłok jako badania niezbędnego w postepowaniu sądowym w przypadkach śmiertelnych. W tymże czasie w Niemczech w wypadkach wątpliwości sądy zwracają się o opinie do rad wydziało lekarskich.

W Rosji Piotr Wielki wprowadza ustawę wojskową (1716r.), w której w art. 154 podano „należy niewątpliwie widzieć czy śmierć nastąpiła od bicia”, w tym celu nakazuje „oględziny i rozcięcie zwłok” przez lekarzy zaprzysiężonych.

Rozwój nauk lekarskich w wieku XVIII, a zwłaszcza anatomii patologicznej miał zasadnicze znaczenie dla medycyny sądowej. W wieku XIX dzięki dalszemu rozowojowi nauki (fizyka, chemia, nauka o odporności) mecycyna sądowa staje się coraz doskonalsza. Z kolei rozwijajżce się ubezpieczenia społeczne zwiększją zapotrzebowanie na usługi medyków sądowych.

W końcu XIX i na początku XX wieku ukazują się liczne podręczniki medycny sądowej i dzieła poświęcone jej zagadnieniom, pokazują się pierwsze specjalistyczne czasopisma. Następuje burzliwy rozwój medycyny sądowej, który trwa nadal.

Źródło: "Medycyna sądowa" pod redakcją B.Popielski, J.Kobiela, Warszawa 1972