Medycyna Sądowa Wczoraj, Dziś i Jutro

Znaczenie mają też znamiona zawodowe. Praca w danym zawodzie często powoduje zmiany charakterystyczne dla np. murarzy, rolników, palaczy c.o. , kominiarzy, chemików i innych. Na wykonywany zawód mogą wskazywać blizny, zgrubienia naskórka, zabrudzenia włosów, zmiana koloru uzębienia. Kominiarze, górnicy i palacze mają czarno zabarwioną skórę rąk i palców , włosy często pokryte są pyłem węglowym i sadzą. Dla spawaczy, stolarzy, ślusarzy są charakterystyczne , występujące w skórze drobiny cząstek żelaza i miedzi. Pracownicy zatrudnieni przy pracy z kwasem azotowym mają skórę zabarwioną na kolor żółty, przy pracy z kwasem solnym na czarno, a przy pracy z kwasem siarkowym na żółtobrunatny. Częste są zmiany w uzębieniu u osób wykonujących zawód cukiernika, piekarza. Zęby tych osób są często odwapnione i mają brunatnoczarne zabarwienie, dzieje się tak w wyniku wdychania w czasie pracy pyłu cukrowego, który osadza się na zębach. U pracowników fabryk chemicznych zatrudnionych przy produkcji kwasu solnego zęby szybko się niszczą, dlatego też pracownicy zatrudnieni w przemyśle chemicznym często są bezzębni. Porównanie różnego rodzaju znaków szczególnych , w tym znamion zawodowych pozwala z reguły jedynie na identyfikacje grupową. Ciekawe badania przeprowadzili B.L. Asawa, G.M Mathur i T.Damyouti, którzy przebadali 221 osób reprezentujących 11 grup zawodowych w mieście Jaipur w Indiach[xi]. Byli to między innymi klarneciści, maszyniści, palacze kolejowi, kierowcy samochodów ciężarowych. Rozmiary i rozmieszczenie znamion zawodowych wykazały, że są one charakterystyczne dla wykonywanych zawodów i mogą mieć określone znaczenie jako pomoc w identyfikacji osób. Na przykład u wszystkich kierowców stwierdzono m.in. zabarwione odciski na wewnętrznej powierzchni dłoni oraz zgrubienie skóry między wyniosłościami kłębów kciuka i palca małego[xii].

 Następną metodą jest porównanie rysopisu osoby zaginionej z wyglądem zwłok. Jest to metoda bardzo często zawodna. Mogą w oparciu o tę metodę wystąpić pomyłki w identyfikacji zwłok. Rysopis może być często sporządzony nieudolnie, a ponadto jest on z reguły opisem subiektywnym. Metoda ta nie sprawdza się w przypadkach , gdy znalezione zwłoki znajdują się w stanie rozkładu gnilnego. W takim przypadku istotną role będą odgrywały właściwie przeprowadzone badania antropologiczne, które pozwolą na ustalenie płci, wieku zwłok ,a także pozwolą na rekonstrukcję przeżyciowego wyglądu osoby.

Bardzo interesującą metodą jest superprojekcja. Znajduje ona zastosowanie w przypadkach zwęglenia zwłok , ich daleko posuniętego rozkładu. Metodę tę opracował J.C.Brash w 1935 roku. Przeprowadził on badania porównawcze fotografii osoby zaginionej i znalezionej czaszki za pomocą projekcyjnej metody fotograficznej. Identyfikację przeprowadza się w ten sposób, że nakłada się na siebie dwa negatywy zdjęć fotograficznych- czyli negatyw zdjęcia fotograficznego czaszki NN zwłok na powiększony negatyw przedśmiertnej fotografii osoby zaginionej. Wykonuje się jeden pozytyw fotografii. Następnie poddawane zostają analizie punkty antropologiczne na fotografii i na zdjęciu czaszki NN zwłok – ustala się , czy są one identyczne lub odmienne. Badania porównawczo-identyfikacyjne metodą superprojekcji składają się z dwóch faz, które jedynie wymienię, gdyż ich szczegółowy opis przekroczyłby znacznie ramy opracowania. Są to badania przeprowadzane na specjalnym urządzeniu , tzw. superprojektorze - identyfikowana czaszka jest wkomponowana w zarysy twarzy ze zdjęcia (negatywu). Drugą fazą , którą poprzedza wykonanie zdjęć fotograficznych w odpowiednim powiększeniu i ustawieniu jest fotomontaż poszczególnych, odpowiadających sobie elementów ze zdjęcia i czaszki. Następnie dokonuje się prób które mają na celu wykazanie pełnej zgodności lub różnicy.

Sądzę, że wymieniłem najbardziej wykorzystywane metody identyfikacji NN zwłok. Kończąc chciałbym wymienić jeszcze takie metody identyfikacji zwłok jak:

Ø identyfikacja zwłok na podstawie badań rentgenowskich szwów kostnych czaszki

Ø szwajcarski system identyfikacji zwłok

Ø kalifornijski system identyfikacji zwłok na podstawie badań uzębienia

Ø metoda Gierasimowa identyfikacji zwłok

Ø identyfikacja na podstawie rentgenodiagnostycznego ustalenia zmian kostnych

Ø identyfikacja w oparciu o wszczepy metalowe stosowane w operacyjnym leczeniu zmian kostnych

   Moim zdaniem bardzo interesującą metodą, jest tzw. Szwajcarski System Identyfikacji Zwłok.

Metoda ta polega na tym, że wewnątrz zęba ( w plombie) umieszcza się złotą blaszkę w której znajduje się zakodowana informacja identyfikacyjna. Blaszka ta ma specyficzne właściwości, wykonana jest z ognioodpornego materiału o czerwonej barwie. Na tej złotej blaszce zostaje wygrawerowana informacja pozwalająca na identyfikację osoby. Blaszka ta ma czerwony kolor, co pozwala na szybką jej lokalizację w jamie ustnej. Informacje zapisane na złotej blaszce są możliwe do odczytania już przy 8-krotnym powiększeniu. Blaszka ta ma specjalne właściwości – jej temperatura topnienia waha się między 1360 a 1480 stopni Celsjusza i co jest istotne jest ona wyższa od temperatury, jaka jest wymagana do kremacji ludzkich zwłok. W przypadku zwęglonych zwłok blaszka ta może być szybko odnaleziona podczas oględzin jamy ustnej. Złota blaszka jest bowiem zaplombowana w szkliwie wybranego zęba trzonowego, od wewnętrznej strony jamy ustnej. System ten jest stosowany w przypadku identyfikacji ofiar katastrof komunikacyjnych, ofiar pożarów, powodzi i w innych przypadkach. Zaletą tego systemu jest to, że pozawala on na stosunkowo szybką identyfikację NN zwłok [xiii].

Każdego roku znajduje się wiele niezidentyfikowanych zwłok ludzkich. Tożsamość wielu z nich dzięki metodom stosowanym przez kryminalistykę i medycynę sądową udaje się ustalić. Wiele pozostaje jednak niezidentyfikowanych, pomimo usilnych starań kryminalistyków i medyków sądowych. Jak wiemy skala zjawiska jest ogromna a metody wykształcone w nauce wspomagając proces identyfikacji przyczyniają się do ustalenia tożsamości NN zwłok i ustalenia prawdy obiektywnej w odniesieniu do przedmiotu jakim są zwłoki ludzkie. Wszystkich zainteresowanych odsyłam do licznych publikacji, na temat metod identyfikacji, które ukazały się na łamach Problemów Kryminalistyki, Problemów Praworządności, materiałów Archiwum Medycyny Sądowej i Kryminologii, a także do pozostałej specjalistycznej literatury z zakresu medycyny sądowej i kryminalistyki. 

  mgr Rafał Kurek

 aplikant prokuratorski