Medycyna Sądowa Wczoraj, Dziś i Jutro

© 2004 Adam Gross

Theodore Gericault : „Tratwa Meduzy”

Niezwykłe okoliczności towarzyszyły powstawaniu dzieła stworzonego przez francuskiego malarza Teodora Gericaulta , zatytułowanego „Tratwa Meduzy” . Obraz upamiętniał tragedię rozbitków fregaty Meduza w roku 1816 , którzy zanim zostali uratowani przez dwa tygodnie dryfowali na tratwie . Z ponad 149 rozbitków na tratwie przeżyło jedynie 15 osób . Chcąc wiernie oddać obraz ich cierpienia i śmierci bywał w szpitalu w Beaujon obserwując agonię umierających, umawiał się z lekarzami i pielęgniarkami , którzy dostarczali mu trupów i amputowanych części ciała , a on gromadził je w swej pracowni i rysował.

-Theodore Gericault : Odcięte głowy ------------------ Theodore Gericault : Odcięte kończyny -

Ze studiów tych zachowały się obrazy Gericaulta przedstawiające odcięte głowy i odcięte kończyny.

Za pierwszy malowany z natury obraz uwieczniający wizerunek osoby zmarłej , bliskiej malarzowi , uznać należy portret wykonany przez Lukę Signorelliego , malarza współczesnego Michałowi Aniołowi .

Signorelli przedstawił w ten sposób wizerunek swojego zmarłego w pojedynku syna.

Jak pisał Vasari – „ kazał go rozebrać i bez jednej łzy w oku , z całą siła ducha sportretowałgo , aby dzięki tej pracy móc kiedykolwiek zechce , zobaczyć to co dała mu natura , a co odebrał mu zły los”. Obraz ten jednak niestety nie zachował się.

Anthon van Dyck :” Vanetia Stanley ( Lady Digby) na łożu śmierci” ( 1633) Dulwich Picture Gallery, London

Anthon van Dyck na życzenie pisarza sir Kenelma Digby sporządził szkice zwłok jego zmarłej małżonki. Działo się to 24 godziny po zgonie a w kilka tygodni poźniej gotowy był już portret olejny , na którym malarz do wiernie odtworzonego wizerunku zmarłej dodał jedynie różę , kładąc ją na jej martwym ciele .

--- Claude Monet : „ Camille Monet na łożu śmierci ”( 90 x 68 cm) Musee d’ Orsay , Paryż

Claude Monet pozostawił nam wizerunek zmarłej małżonki , a równocześnie jedynej swojej modelki , Kamilii Doncieux , która odeszła w roku 1879 , w wieku 32 lat .

Przyjaciel Moneta , poźniejszy premier Francji , Georges Clemenceau wspominał potem te oto słowa pogrążonego w rozpaczy malarza; „ Pewnego dnia znalazłem się o poranku przy zmarłej kobiecie, która była i na zawsze pozostanie dla mnie droga . Patrzyłem na jej tragiczne skronie i złapałem się na tym , że obserwuję tony i cienie kolorów , jakie Śmierć zmieniła w jej wyglądzie. Odcienie niebieskie , żółte , szare , sam nie wiem jakie .W takim byłem stanie . Zapragnąłem, co było całkiem naturalne , żeby utrwalić jej wizerunek, który odchodził od nas na zawsze. Jednak zanim wpadłem na pomysł , żeby narysować te rysy, które znałem i kochałem tak bardzo , najpierw i przede wszystkim byłem organicznie i automatycznie zainspirowany kolorami.

Wbrew woli moje zmysły objęły nade mną władzę w wyniku nieświadomego procesu , jak dzieje się to w przypadku innych wydarzeń w moim życiu. Jak przywiązane zwierzę pracujące w młynie . Współczuj mi przyjacielu” .

- Vincent van Gogh –“Kobieta na łożu śmierci”(1883)-Museum Otterlo

Vincent van Gogh w początkowym okresie twórczości , namalował leżące na marach zwłoki ubogiej kobiety, której śmierci był świadkiem.

Paul Gachet (Paul van Ryssel) : „ Van Gogh na łożu śmierci” (1890)-Van Gogh Museum, Amsterdam

Rysunek twarzy zmarłego Vincenta van Gogha wykonał Dr Paul – Ferdinand Gachet przyjaciel zmarłego malarza , którego artysta sam wcześniej uwiecznił na słynnym portrecie , obecnie jednym z najdroższych obrazów na świecie ( 82 mln dolarów)

Paul Gauguin : „ Atiti „ ( 1892)— Museum Kroller Muller ( Holandia)

Paul Gauguin , w roku 1892, podczas swego pobytu na Thaiti , namalował zmarłego syna swoich zaprzyjaźnionych sąsiadów , osiemnastomiesięcznego Aristida Suhasa , zwanego Atiti , od którego to imienia pochodzi tytuł tego obrazu.

Ferdinand Hodler : „Zmarła Gode-Darel” ( 1915)

Szwajcarski malarz Ferdinand Hodler w ciągu trzech lat wielokrotnie portretował Valentin Gode – Darel , swoją chorującą na raka przyjaciółkę , po raz ostatni dzień po jej zgonie , pozostawiając na tych obrazach przejmujący zapis postępu jej choroby i śmierci.

Cały cykl postaci osób zmarłych , sportretowanych na łożu śmierci odnajdujemy również w twórczości Gustawa Klimta.

G ustav Klimt : wizerunki zmarłych

Zachowały się też pośmiertne wizerunki tak wybitnych twórców jak, Ludwika van Beethovena

Josef Danhauser : „Ludwik van Bethoven na łożu śmierci” (1827)

Jednego z twórców prerafaelizmu , malarza Dantego Gabriela Rossetiego

- Frederick Shields : „Zmarły Rossetti” ( 1882)-

Victora Hugo

- Leon Saubes : “Wiktor Hugo na łożu śmierci” (1885)

Lwa Tołstoja

„Lew Tołstoj na łożu śmierci”

Rzeźbiarza Augusta Rodina

- Schorr : Zmarły August Rodin”

Twórcy secesji Gustawa Klimta

Egon Schiele :” Gustaw Klimt na łożu śmierci”(1918)

Portrety przedstawiające bliską artyście zmarłą osobę spoczywająca na łożu śmierci wykonywali również znakomici malarze polscy.

---- Jan Matejko ; Główka Reni Matejkówny (1878)---

Jan Matejko pozostawił pośmiertny portrecik swojej córeczki, która odeszła na zawsze po przeżyciu zaledwie 23 dni . Marian Gorzkowski , sekretarz i przyjaciel mistrza , który był tego świadkiem , zapisał wtedy w swym dzienniku ;„ poszliśmy razem do Reni . Matejko wziął papier , ołówek i chciał ją rysować . Renia leżała w małej trumience na stole, wzięliśmy obaj stół ten z trumienką , przysunęliśmy do okna, by lepiej ją było rysować , dzień był pochmurny. Matejko zaczął ale żal potrącał mu rękę, nie mógł rysować, po chwili odpoczął i rysunek zrobił „

Teofil Kwiatkowski:” Fryderyk Chopin na łożu śmierci „

Teofil Kwiatkowski , który był świadkiem umierania i śmierci Fryderyka Szopena w Paryżu ,wykonał trzy rysunki z natury utrwalające wygląd twarzy kompozytora na łożu śmierci, w dniu 17 października 1849 roku.

- Michał Sozański - Teofil Lenartowicz na łożu śmierci „ (1893)-

Młody malarz Michał Sozański , opiekujący się chorym poetą i rzeźbiarzem Teofilem Lenartowiczem sportretował go po śmierci w Florencji w 1893 roku.

-Vlastimil Hofman : „Mój mistrz Jacek Malczewski na łożu śmierci”-
( 1929)

Vlastimil Hofman sportretował swego nauczyciela Jacka Malczewskiego w dniu jego śmierci , 8. X. 1929 roku . Artysta został pochowany na Skałce, w habicie tercjarza zakonu franciszkańskiego.

Wiemy , że istnieją też wizerunki zmarłych członków rodzin wybitnych malarzy- np. Stanisława Wyspiańskiego , który portretował tak swą matkę oraz Ferdynanda Ruszczyca , który wykonał pośmiertne wizerunki obojga swoich rodziców.

Portretowanie z natury wizerunku osób zmarłych było niezwykle modne w drugiej połowie wieku XIX i w początkach wieku XX. Kiedy jednak wynaleziono fotografię szybko zastąpiła ona w tym względzie artystów malarzy . Obecnie zaś malarskie portretowanie czy fotografowanie osób zmarłych należy już praktycznie do przeszłości .

Kontakt:

Ten adres email jest ukrywany przed spamerami, włącz obsługę JavaScript w przeglądarce, by go zobaczyć