Medycyna Sądowa Wczoraj, Dziś i Jutro

© 2004 Adam Gross

Przedstawione wydarzenie z przed wieku , będące udziałem Jacka Malczewskiego , ilustruje niezwykłą i rzadko spotykaną w historii malarstwa światowego sytuację , gdy zwłoki człowieka stawały się modelem dla artysty , który malował je z natury w celu upamiętnienia wizerunku konkretnej zmarłej osoby , bądź twórczo przenosił go na płótno , dla przedstawienia na nim jakiejś martwej postaci .

Przywołajmy takie przypadki z historii malarstwa . Praktycznie tego typu zdarzenia datują się dopiero na epokę wczesnego Renesansu i wiążą się z podejmowanymi przez ówczesnych malarzy studiami anatomicznymi . Poszukując ideału piękna ciała ludzkiego i prawdy w jego przedstawianiu artyści ci byli praktycznie pierwszymi w historii anatomami , albowiem czerpali wiedzę na ten temat z wykonywanych przez siebie sekcji zwłok .

Z „ Żywotów „ w których Giorgio Vasari opisuje życie i twórczość malarzy tego okresu, wiemy , że pośmiertne badania zwłok ludzkich jako pierwsi przeprowadzali Verocchio , Mantegna i Antonio Pollaiuolo , a dopiero po nich Michał Anioł , Rafael , Leonardo da Vinci i Durer .

Antonio Pollaiuolo : Bitwa nagich mężczyzn ( 1465)

Pierwszym dziełem opartym na obserwacjach poczynionych przez artystę malarzaprzy własnoręcznie przeprowadzanych badaniach zwłok , a mającym na celu anatomiczne przedstawienie rzeźby mięśni ciała ludzkiego, była „ Bitwa nagich mężczyzn”, wyryta przez florentyńczyka Antonio Pollaiuolo , w 1465 roku .

---- rysunki anatomiczne Leonarda da Vinci ---

Najbardziej oczywiście znane są jednak rysunki anatomiczne Leonarda da Vinci , który w ciągu swego życia przeprowadził własnoręcznie badania około 30 zwłok . Wykonane przez niego rysunki anatomiczne znajdują się na zamku w Windsorze , w zbiorach brytyjskiej rodziny królewskiej .

Studia anatomiczne ciał zmarłych wykonywał również Michał Anioł, współpracując w tym względzie z Realdo Colombo , chirurgiem i anatomem i planując wydanie podręcznika podręcznika anatomii dla malarzy i rzeźbiarzy, czego ostatecznie jednak nie zrealizował.

Ascanio Condivi , przyjaciel artysty i zarazem jego biograf pisał ; „żeby powrócić do anatomii powiem, że przestał krajać ciała , ponieważ długie zajmowanie się tym do tego stopnia osłabiło mu żołądek , iż nie mógł jeść ani pić z pożytkiem własnym „.

---- rysunki z dzieła Vesaliusza---

Pierwsze oparte na badaniach zwłok dzieło poświęcone anatomii : De humani corporis fabrica „ stworzył w 1543 roku , Andrea Vesalio (Vesaliusz) , a ilustracje do niego wykonał malarz flamandzki , Jan van Calcar z pracowni Tycjana .

Rembrandt van Rijn; „Lekcja anatomii dr Tulpa” (1632)

W XVII wieku , gdy w Niderlandach staje się modne publiczne wykonywanie sekcji zwłok , 26 –letni Rembrandt van Rijn maluje portret grupowy członków gildii chirurgów Amsterdamu , uczestniczących w pokazie anatomicznym prowadzonym przez doktora Claesa Pieterszoona Tulpa , lekarza , chirurga i profesora anatomii . Do postaci badanego przez Tulpa trupa pozują Rembrandtowi zwłoki zbrodniarza Adriena Adrienszoona z Lejdy, zwanego Het Kint , który trudnił się wyrobem szkatułek, i został stracony za rozboje w wieku lat 28.

Rembrandt van Rijn : „Lekcja anatomii dr Deymana „(1656)

Gdy prawie 30 lat póżniej Rembrandt tworzy „ Lekcję anatomii dr Deymana „dla przedstawienia postaci sekcjonowanego znowu wykorzystuje jako model zwłoki straconego przestępcy.

Caravaggio : „ Śmierć Dziewicy” ( 1605 –06) Luwr , Paryż

Wcześniej Michaelangelo Merisi da Caravaggio malując obraz przedstawiający Zaśnięcie Najświętszej Marii Panny użył jako modela dla postaci Dziewicy zwłok kobiety wyłowionej z Tybru ,

- Caravaggio : „Wskrzeszenie Łazarza”

zaś tworząc „Wskrzeszenie Łazarza” do namalowania tytułowej postaci wykorzystuje zwłoki człowieka wydobytego z grobu w sześć dni po pogrzebaniu .

- Hans Holbein Młodszy : Ciało Chrystusa w grobie” ( 1522) Kunstmusseum , Bazylea