Medycyna Sądowa Wczoraj, Dziś i Jutro

W przeszłości określenie momentu śmierci było stosunkowo proste. Ustawały czynność oddychania i krążenia, a wszystkie dostępne metody leczenia zawiodły. Jednak wraz z dynamicznym rozwojem medycyny, metod podtrzymywania życia oraz transplantologii tak zwana 'klasyczna' definicja przestała być wystarczająca. Wszytskie definicje operają się na stwierdzeniu, iż śmierć jest zjawiskiem zdysocjowanym. Oznaczo to, że śmierć ogarnia tkanki i układy w różnym czasie. Zatem niektóre funkcje układów lub ich części mogą utrzymawać się w oderwaniu od innych już wcześniej obumarłych.

Rozwój definicji przedstawia się następująco:

1. Nieodwracalne ustanie krążenia krwi oznacza śmierć człowieka jako całości. Niekoniecznie oznacza ono natychmiastową śmierć wszytskich komórek ciala (definicja klasyczna)

2. Nieodwracalne ustanie funkcji mózgu oznacza śmierć człowieka jako całości. Niekoniecznie oznacza to natychmiastową śmierć innych układów (definicja tzw. nowa)

3. Nieodwracalne ustanie funkcji pnia mózgu oznacza śmierć mózgu jako całości. Niekoniecznie oznacza to natychmiastową śmierć wszystkich komórek mózgu (definicja tzw. nowa zmodyfikowana)

Nie jest tak, że definicja klasyczna przestała być aktualna. Znajduje ona nadal szerokie zastosowanie, z wyjątkiem przypadków szczególnych do których stosujemy 'definicję nową zmodyfikowaną', która zastąpiła 'definicję nową'. Są to przypadki kiedy śmierć objęła mózg, konkretnie pień mózgu, a zachowane zostało jeszcze krążenie. Diagnostyka tak zdefiniowanej śmierci opiera się na objawach klinicznych, które pozwalają stwierdzić nieodwracalne ustanie funkcji pnia mózgu.

Powyższa ewolucja definicji jest wynikiem zmian podejścia do śmierci człowieka, które także przechodziło przez różne etapy:

Sformułowania 'całego' i ' jako całości' choć podobnie brzmiące mają diametralnie inne znaczenia. 'Cały' oznacza bez reszty, czyli śmierć wszystkich bez wyjątku składników obiektu analizowanego w aspekcie życia. Natomiast określenie 'jako całość' oznacza więź łączącą razem wszystkie składniki. W odniesieniu do śmierci oznacza ono zerwanie życiowo istotnej więzi pomiędzy składnikami obiektu analizowanego w aspekcie życia, natomiast nie oznacza, że wszystkie te składniki muszą być jednocześnie martwe.

Upraszczając, jeżeli mówimy o śmierci całego człowieka czy mózgu to mamy namyśli śmierć każdej, pojedynczej komórki. A jeżeli mówimy 'jako całości' to tak jak w zegarku, jak się zepsuje jeden trybik to cały zegarek jest zepsuty choć wszystkie innej części potencjalnie są dobre.

Takie podejście do problemu śmierci, możliwe dzięki poszerzeniu wiedzy medycznej w dziedzinie anestezjologii, neurologii, tanatologii, doświadczenia lekarskiego i badań statystycznych, umożliwia kwalifikowanie osób zmarłych jako dawców do przeszczepów, gdyż pomimo śmierci pnia mózgu inne narządy są teoretycznie zdatne do transplantacji.

A teraz do meritum sprawy.