|
Okrzemki w medycynie sądowej |
|
|
|
Redaktor: Rafał Skowronek
|
|
Rafał Skowronek
Przeglądając literaturę medyczno-sądową możemy natknąć się na okrzemki (ang. diatomes) i tzw. próbę okrzemkową. Wiedza na temat tych organizmów oraz ich aplikacji w naukach sądowych jest raczej skąpa, dlatego też w kilku akapitach spróbuję odpowiedzieć na następujące pytania: czym są okrzemki; gdzie i dlaczego znalazły zastosowanie w medycynie sądowej; jaka jest wartość i jakie są ograniczenia metod z nimi związanych.
Na początek trochę systematyki. Okrzemki należą do glonów, czyli pewnej grupy mikroskopijnych roślin żyjących głównie w wodach. Należy przy tym pamiętać, że termin „glony” nie jest terminem taksonomicznym. Z punktu widzenia botanika okrzemki należą do podkrólestwa roślin Phytobionta, gromady Chrysophyta, klasy Bacillariophyceae. Są dużą grupą organizmów jednokomórkowych, liczącą około 10 000 gatunków. Ich wielkość waha się od 5 do ponad 500 μm. Barwnik asymilacyjny – fukoksantyna nadaje im złotobrunatną barwę. Zależnie od symetrii komórki okrzemki dzielimy na: promieniste i pierzaste, do których należy większość współczesnych gatunków. Żyją przeważnie pojedynczo we wszelkiego typu wodach, zarówno morskich jak i słodkich oraz w miejscach wilgotnych (gleba, skały). Można je także spotkać w atmosferze. Wyjaśnia to, jak okrzemki przedostają się do organizmu człowieka (drogą pokarmową z pożywieniem i wodą oraz drogami oddechowymi z powietrzem atmosferycznym).
Okrzemki pod mikroskopem. Źródło: http://commons.wikimedia.org/
Ze względu na specyficzne środowisko życia, okrzemki znalazły zastosowanie w medycynie sądowej, oczywiście w przypadkach podejrzenia śmierci w wyniku utonięcia. Opiniowanie w tych sprawach wcale nie jest tak proste jak mogłoby się wydawać, ze względu na liczne trudności diagnostyczne (rzekoma wodna rozedma płuc, zmiany gnilne, nietypowy przebieg). Trzeba wtedy sięgnąć po badania dodatkowe, które opierają się na znajomości procesów zachodzących podczas utonięcia. Jednym z nich jest resorpcja składników „płynu topielnego”: organicznych i nieorganicznych (tzw. planktonu, do którego należą okrzemki) do krążenia dużego krwi i w konsekwencji do narządów wewnętrznych.
Próba okrzemkowa polega właśnie na oznaczaniu obecności okrzemek w nienaruszonych narządach dużego krążenia (nerki, wątroba, mózg i szpik kości długich), a w ostatnim czasie także w zawartości zatoki klinowej. Pobrany prawidłowo materiał powinna stanowić cała nerka (nie przecięta) wraz z torebką, a w przypadku zmian gnilnych lub zeszkieletowania – jedna z kości długich, np. kość udowa i mostek. Materiał biologiczny oczyszcza się, trawiąc go chemicznie za pomocą stężonych kwasów (najstarsza metoda to poddanie 25 mg badanej tkanki działaniu 25 ml stężonego kwasu siarkowego przez 24 h) lub trawiąc go enzymatycznie za pomocą proteinazy K (obecnie najlepsza metoda). Następnie, uzyskane pozostałości (krzemowe skorupki okrzemek są odporne na działanie kwasów) są analizowane pod mikroskopem z wykorzystaniem odpowiedniego dla danego obszaru geograficznego klucza do identyfikacji gatunków oraz szkiełek podstawowych przystosowanych do liczenia (pokrytych siatką).
Przy ocenie wyników tej próby należy zachować daleko idącą ostrożność. Stwierdzenie dużej liczby okrzemek, koniecznie połączone z biologicznym badaniem porównawczym wody pobranej z miejsca ujawnienia zwłok, potwierdza rozpoznanie śmierci z utonięcia. Natomiast stwierdzenie jedynie niewielkiej ilości tych organizmów w narządach krążenia dużego lub nawet większej ilości w płucach, czy sercu w żadnym wypadku nie uprawnia do rozstrzygania o przyczynie śmierci z utonięcia, ponieważ okrzemki mogły znaleźć się tam już po śmierci, podczas przebywania zwłok w zbiorniku, ponadto można je znaleźć również u osób zmarłych z innych przyczyn, a także u ludzi zdrowych. Ich wszechobecność powoduje, że mogą zostać wprowadzone do badanej próbki jako zanieczyszczenie na sprzęcie laboratoryjnym (odpowiednie procedury oczyszczania) lub z odczynnikami i wodą (konieczność stosowania wody potrójnie destylowanej). Brak okrzemek nie jest podstawą do wykluczenia śmierci z utonięcia. Znamy przypadki tzw. suchych utonięć, gdy dochodzi do gwałtownego skurczu krtani i woda nie dociera do płuc. To największe wady próby okrzemkowej.
Pomimo tego, że opisana powyżej metoda dla wielu jest wciąż kontrowersyjna, pod warunkiem rygorystycznego przestrzegania obowiązujących zasad, nadal pozostaje niezwykle cennym dowodem śmierci z utonięcia. Co więcej, niektórzy autorzy postulują nawet rozszerzenie testu okrzemkowego na inne klasy glonów.
Literatura:
1) Chróścielewski E., Raszeja S.: Sekcja zwłok. PZWL, Warszawa 1990.
2) Dı´az-Palma P.A. et al.: Development and standardization of a microalgae test for determining deaths by drowning. Forensic Science International 2009, 184, 37–41.
3) DiMaio V. J. i D.: Medycyna sądowa. Urban & Partner, Wrocław 2003.
4) Popielski B., Kobiela J. (red.):Medycyna sądowa. PZWL, Warszawa 1972.
5) Raszeja S., Nasiłowski W., Markiewicz J. (red.): Medycyna sądowa. Podręcznik dla studentów. PZWL, Warszawa 1993.
6) Szweykowscy A. i J.: Botanika tom 2. Systematyka. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2004.
7) Takeichi T., Kitamura O.: Detection of diatom in formalin-fixed tissue by proteinase K digestion. Forensic Science International 2009, 160, 19–23.
Osoby zainteresowane okrzemkami w medycynie sądowej i/lub poszukujące literatury na ten temat zachęcam do kontaktu ze mną poprzez:
Ten adres email jest ukrywany przed spamerami, włącz obsługę JavaScript w przeglądarce, by go zobaczyć
|
|
|
Metody identyfikacji nieznanych zwłok... |
|
|
|
Metody identyfikacji
nieznanych zwłok wykorzystywane w medycynie sądowej i kryminalistyce.
Artykuł ten poświęcony jest przybliżeniu wszystkim
zainteresowanym tematem, stosowanych obecnie w kryminalistyce i medycynie
sądowej metod identyfikacji nieznanych zwłok ludzkich. W pracy czytelnik
znajdzie informacje na temat identyfikacji kryminalistycznej, metod
identyfikacji zwłok ludzkich a także związane z tematem zagadnienia z zakresu
medycyny sądowej, antropologii medycznej, toksykologii i innych nauk z których
pomocy korzysta kryminalistyka. Pewne ograniczenia objętościowe, co do
niniejszego opracowania wymusiły w znacznym stopniu skupienie się na
najważniejszych aspektach metod identyfikacji. Jednakże moje starania będą
zmierzały ku temu, aby wartość merytoryczna pracy nie ucierpiała w związku z
ograniczeniem objętości pracy.
|
|
Czytaj całość
|
|
|
Czym jest medycyna sądowa |
|
|
Medycyna sądowa jest często określana jako dziedzina pomostowa pomiędzy naukami medycznymi a prawnymi. W przeciwieństwie do specjalistycznych i na ogół wąskich dyscyplin klinicznych, medycyna sądowa łączy wszystkie dziedziny lekarskie i szereg nauk poza medczynych. Zadaniem medycyny sądowej jest twórcze przystosowanie wiedzy medycznej do potrzeb śledztwa i postępowania dowodowego w procesie karnym i cywilnym. |
|
Czytaj całość
|
|
|
Sekcja sądowo-lekarska |
|
|
|
Sekcja sądowo-lekarska jest głównym i najważniejszym aspektem pracy medyka sądowego. Należy podkreślić, iż sekcja sądowo-lekarska różni się dość znacznie od sekcji anatomopatologicznej, w trakcie której lekarz koncentruje się na ocenie zmian chorobowych samoistnych i na tej podstawie określa przyczynę zgonu. Stopień złożoności sekcji sądowo-lekarskiej jest dużo większy. |
|
Czytaj całość
|
|
|
Określenie momentu śmierci. |
|
|
To pytanie często jest zadawane medykowi sądowemu przy różnych okazjach. Ustalenie czasu śmierci nie jest czynnością która opiera się na wróżeniu z fusów czy lotu ptaków, lecz bazuje na wieloletnich, jeżeli nie wielowiekowych, obserwacjach zmian jakie zachodzą w ciele człowieka po śmierci. |
|
Czytaj całość
|
|
|
Skutki urazów na powłokach ciała |
|
|
|
Otarcia naskórka (excoriationes): powstają gdy narzędzie zdziera powierzchowne warstwy skóry (warstwę zrogowaciałą naskórka, lub powierzchowne warstwy skóry właściwej). Rezultatem jest wyciek płynu tkankowego i ewentualnie słabego krwawienia. Powierzchnia pokrywa się żółtoczerwonawym strupem. Powstają one od zadziałania narzędzia twardego tępego/tępokrawędzistego.
|
|
Czytaj całość
|
|
|
Śmierć pnia mózgu. |
|
|
|
W przeszłości określenie momentu śmierci było stosunkowo proste. Ustawały czynność oddychania i krążenia, a wszystkie dostępne metody leczenia zawiodły. Jednak wraz z dynamicznym rozwojem medycyny, metod podtrzymywania życia oraz transplantologii tak zwana 'klasyczna' definicja przestała być wystarczająca. Wszytskie definicje operają się na stwierdzeniu, iż śmierć jest zjawiskiem zdysocjowanym. Oznaczo to, że śmierć ogarnia tkanki i układy w różnym czasie. Zatem niektóre funkcje układów lub ich części mogą utrzymawać się w oderwaniu od innych już wcześniej obumarłych. |
|
Czytaj całość
|
|
|
Historia Medycyny Sądowej w Polsce |
|
|
|
Początki medycyny sądowej w Polsce przypadają na okres średniowiecza i nie wyróżniają się specjalnie na tle Europy. Początkowo – w sądach przed wojewodą – docedowała liczba świadków, a nawet „sądy boże”. Według Statutu Wiślickiego i prawa Sejmu Toruńskiego (1333r.) spraw sądowych dochodził osobny komornik. |
|
Czytaj całość
|
|
|
Historia Medycyny Sądowej na Świecie |
|
|
|
Bardzo trudno jest sprecycyzować, kiedy powstała dziedzina wiedzy dziś zwana medycyną sądową, chociaż jako pierwsze poświęcone tej tematyce dzieło podaje się się 5 ksiąg spisanych w Chinach. Ale o tym później gdyż najpierw trzeba wspomnieć o wzmiankach historycznych dotyczących wcześniejszego okresu. |
|
Czytaj całość
|
|
|
Medycyna Sądowa 
